lemy90s

Breakfast at Tiffany’s là một trong những bộ phim rom-com kinh điển của điện ảnh Hollywood trong những năm thập niên 60. Được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Truman Capote, bộ phim ghi dấu nhờ màn hóa thân xuất sắc của nàng thơ Audrey Hepburn trong vai Holly Golightly, một “Geisha Mỹ” đầy hoang dã, lạc lõng và luôn tìm kiếm một nơi để thuộc về. Ra đời vào năm 1961, khi làn sóng nữ quyền thứ hai bắt đầu manh nha, thời trang trong phim trở thành biểu tượng thị giác, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ tinh thần đấu tranh vì quyền của phụ nữ và khát vọng tự do đang âm ỉ hình thành trong xã hội lúc bấy giờ. Ngay cả những ai chưa từng xem Breakfast at Tiffany’s cũng có thể đã từng nhìn thấy hình ảnh Audrey Hepburn trong chiếc đầm đen trứ danh, tay cầm điếu thuốc, ánh nhìn vừa tinh nghịch vừa kiêu kỳ – một trong những khoảnh khắc biểu tượng nhất của lịch sử điện ảnh và thời trang.

Bài viết này như một lời tán dương tài năng của hai nhà thiết kế Hubert de Givenchy và Edith Head, những người đã tạo nên những bộ trang phục đẹp bất chấp thời gian trong phim Breakfast at Tiffany’s. Nhưng hơn thế, đây cũng là một cuộc đối thoại nhỏ về thời trang và nữ quyền, về cách trang phục, tưởng như chỉ để làm đẹp, lại có thể phản chiếu và thúc đẩy hành trình giải phóng của phụ nữ: từ hình thể đến cá tính, từ vai trò xã hội đến quyền tự quyết với chính đời mình.

Little Black Dress: Từ giải phóng hình thể đến giải phóng cá tính

Những năm 20 của thế kỷ trước, Nhà thiết kế Coco Chanel là người đã đưa khái niệm “little black dress”, chiếc đầm đen nhỏ vào từ điển thời trang. Chiếc đầm đen tối giản, không phụ kiện rườm rà, không bó chặt cơ thể – đúng như tinh thần giải phóng hình thể phụ nữ lúc bấy giờ ra khỏi corset, váy phồng, bị cấm kị mặc màu đen vì liên quan tới tang tóc. Chiếc đầm đen nhỏ đó không chỉ là một món đồ thời trang, mà còn là lời từ chối âm thầm đối với hàng thế kỷ phụ nữ bị buộc chặt trong những định kiến gò bó. 

Nếu chiếc đầm đen nhỏ của Coco Chanel là chiếc chìa khóa mở ra sự tự do về mặt hình thể và xã hội, thì chiếc đầm đen của Audrey Hepburn trong Breakfast at Tiffany’s tiếp tục góp phần mở rộng cánh cửa dẫn vào thế giới tự do của bản thể và cá tính của phụ nữ.

Khi phim bắt đầu trong khung cảnh sáng sớm, thành phố vẫn còn say ngủ, khoảnh khắc Holly Golightly bước ra từ chiếc taxi màu vàng uyển chuyển trong chiếc đầm đen khiến người xem như bị thôi miên. Chiếc đầm đen đầu tiên với chất liệu satin, dáng dài chấm gót, cut-out tinh tế khoe trọn bờ vai mảnh khảnh. Điểm nhấn cho outfit này là đôi găng tay opera và chuỗi ngọc trai sáng ngời. Nếu lược bỏ các phụ kiện, chắc hẳn đây sẽ chỉ giống như mọi chiếc đầm đen nhỏ cổ điển được Coco Chanel khởi xướng. Nhưng khi khoác lên người Holly và phối cùng phụ kiện có ý nghĩa riêng, bộ cánh trở thành một tuyên ngôn: pha trộn giữa nét sang trọng kiểu Paris và tinh thần tự do, nổi loạn của đời sống tiệc tùng. Nhờ đó, nhân vật Holly không còn chỉ là một cô gái sống nhờ đàn ông, mà hiện lên như hình mẫu của vẻ đẹp thành thị: lãng mạn, mơ mộng và đầy bản lĩnh.

Holly ăn bánh ngọt và uống cà phê bên ngoài tiệm Tiffany vào buổi sáng, thể hiện nét mơ mộng, khác thường. Cô không ngượng ngùng hay rối rắm, ngược lại, tự do và mộng mơ. Nguồn ảnh: Paramount Pictures

Khoảnh khắc này cũng đánh dấu cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của Givenchy tại Hollywood, chiếc đầm đen dài này luôn được xem là một trong những trang phục mang tính biểu tượng nhất của thế kỷ 20, luôn được lấy làm ví dụ cho giao điểm giữa điện ảnh và thời trang, gắn liền với hình ảnh thanh lịch bất hủ của Audrey Hepburn trong Breakfast at Tiffany’s. Năm 2006, trong một phiên đấu giá của nhà Christie’s, thiết kế kinh điển này đã được bán với mức giá lên tới 604.000 USD, chính thức ghi danh là trang phục điện ảnh đắt giá nhất mọi thời đại.

Tuy không lộng lẫy như chiếc đầm đầu tiên, chiếc đầm đen nhỏ thứ hai lại ghi dấu bởi tính ứng dụng và sự duyên dáng, với cổ đầm vuông phóng khoáng, những nếp gấp tôn vòng eo bé tí của Audrey Hepburn, để lộ đôi chân mảnh khảnh và tạo cảm giác thanh thoát cho cả tổng thể. Chiếc mũ rộng vành với chiếc nơ màu kem lớn không chỉ là phụ kiện, mà là mảnh ghép hoàn chỉnh cho vẻ đẹp cổ điển. Tiếp tục kết hợp cùng mắt kính râm oversize, tổng thể tạo nên một tạo hình vừa bí ẩn, vừa thanh lịch. Sự phối hợp giữa chiếc đầm ngắn, mũ nơ và kính râm khiến bộ trang phục mang hơi thở thành thị đặc trưng: có chủ đích, nhưng không quá kiểu cách. Trong bộ cánh ấy, Holly không chỉ là một nhân vật điện ảnh, mà như một phần của phố xá New York. 

Trong một cuộc phỏng vấn năm 1968, nhà văn Capote từng nói rằng “Holly là nguyên mẫu của phụ nữ giải phóng ngày nay”. Tiết lộ này khiến cho nhân vật Holly từ trong truyện đến phim đều là hình mẫu được tạo ra với mục đích thúc đẩy tự do tình dục cho phụ nữ. Khi chiếc đầm Givenchy thiết kế cho nhân vật Holly Golightly là một trong những chiếc đầm đen nhỏ đầu tiên được đưa lên màn bạc những năm 1960. Chiếc đầm đen của Audrey trong phim không chỉ đẹp – nó vừa kín vừa hở, vừa cổ điển vừa hiện đại, vừa sang trọng lại vừa buông thả. Và như thế, nó cũng giống như chính làn sóng nữ quyền lần hai đang âm ỉ những năm 1960: không còn chỉ là đòi quyền bầu cử, mà là đi sâu vào quyền lựa chọn sống đời mình theo cách mình muốn – kể cả khi điều đó có thể khiến người khác khó chịu. Lần đầu tiên, phụ nữ được tự chọn mức độ gợi cảm, tự quyết định ánh nhìn của mình trong đám đông, mà không cần xin phép ai.

Chiếc đầm đen nhỏ – little black dress không chỉ là một món đồ thời trang vượt thời gian, mà còn là một “tuyên ngôn thầm lặng” đồng hành cùng sự trưởng thành của phụ nữ hiện đại: từ sự tự do hình thể đến tiếng nói cá nhân. Nó là minh chứng rằng đôi khi, điều đơn giản nhất, một chiếc đầm đen ôm nhẹ cơ thể, lại có thể truyền tải thông điệp mạnh mẽ nhất: rằng bạn có quyền bước ra thế giới theo cách của riêng mình, thanh lịch hay nổi loạn, cổ điển hay táo bạo, đều do bạn chọn.

Đây chắc hẳn là món đồ các cô gái nên cân nhắc có một chiếc trong tủ đồ mọi cô gái vì nó không kén dáng người, không lỗi thời, không gắn với xu hướng nhất thời. Chiếc đầm đen nhỏ luôn biết cách “nịnh” đường nét cơ thể, tạo nên sự cân đối và cuốn hút một cách âm thầm. Màu đen quyền lực ấy có thể đưa bạn đến mọi nơi: một buổi hẹn tối lãng mạn, một bữa tiệc trang trọng, hay chỉ đơn giản là khoảnh khắc bạn muốn được là chính mình, nhưng đẹp hơn. 

Áo sơ mi trắng của đàn ông: Từ biểu tượng điện ảnh đến quyền năng cá nhân

Sau chiếc đầm đen nhỏ – little black dress – biểu tượng nữ tính đầy chủ động, thì chiếc áo sơ mi trắng phom nam lại là một hình ảnh ngược chiều nhưng cũng quyền lực không kém: không ôm lấy cơ thể, không khoe đường cong, mà vẫn quyến rũ đến từng thớ vải. Tại sao một món đồ không dành cho phụ nữ lại trở thành biểu tượng sâu sắc cho sự nữ tính hiện đại? Hành trình từ điện ảnh đến đời thực của chiếc áo sơ mi trắng chính là câu trả lời.

Một hình ảnh thời trang nổi tiếng khác trong Breakfast at Tiffany’s chính là chiếc áo sơ mi trắng của đàn ông mà Holly Golightly mặc ở nhà. Không phải một chiếc đầm ngủ lụa là, cũng chẳng cần quá nhiều chi tiết gợi cảm – chỉ cần một chiếc áo sơ mi trắng, rộng rãi, hơi nhàu, là đủ để lột tả hết tinh thần phóng khoáng, tự do, và đầy quyến rũ của nhân vật.

Trong điện ảnh thập niên 1950 -1960, hình ảnh người phụ nữ mặc áo sơ mi đàn ông thường được sử dụng như một ẩn dụ cho sự thân mật sau quan hệ tình dục. Thủ pháp này giúp các đạo diễn ngày trước dễ dàng “lách” kiểm duyệt, hình ảnh “phụ nữ trong chiếc áo sơ mi trắng của đàn ông” lặp đi lặp lại trên màn ảnh và trở thành một hình ảnh “tuyệt đối điện ảnh” tới tận bây giờ. Tuyệt đối điện ảnh ư? Phải, bạn có nhớ nàng Jane đã mơ màng thức dậy cùng chiếc áo sơ mi trắng của Robert sau đêm mặn nồng trong Barefoot in the Park (1967)? Nếu đã xem Mr. and Mrs. Smith (2005) chắc hẳn bạn chẳng quên hình ảnh bà Smith – Angelina Jolie trong chiếc áo sơ mi trắng của ông Smith – Brad Pitt. Julia Roberts trong Pretty Woman là một ví dụ chưa bao giờ lỗi thời. Đến tận ngày nay, những người đàn bà đẹp của màn ảnh đều có khoảnh khắc đáng nhớ trong chiếc áo sơ mi trắng của đàn ông.

Ở một khía cạnh nào đó, hình ảnh này được công chúng ưa chuộng vì nó phản ánh một thay đổi sâu sắc trong xã hội hậu chiến: khi phụ nữ bắt đầu đòi hỏi nhiều hơn quyền được sống, được cảm nhận và được “yêu” theo cách của mình. Chiếc áo sơ mi đàn ông, vì thế, từ một món đồ “vay mượn”, dần trở thành biểu tượng của tự do tình dục, của bình đẳng giới, và của sự độc lập nội tại – nhất là trong một thời đại mà trang phục nam giới vẫn đại diện cho quyền lực và sự nghiêm túc.

Khi một người phụ nữ khoác lên mình chiếc sơ mi trắng – đặc biệt là theo dáng của đàn ông – cô ấy toát lên một vẻ cuốn hút vừa gợi cảm, bí ẩn, nổi loạn lại vừa mang nét nam tính. Cô ấy như đang xóa nhòa ranh giới giữa sự nữ tính và nam tính, và tuyệt đối điện ảnh. 

Thế nhưng, hình ảnh này được khai thác có lúc tinh tế, có lúc gợi tình đến sát ranh giới khiến chiếc áo sơ mi trắng mang tính biểu tượng trên màn ảnh này có chút lấm bẩn. Có thể kể đến một chiến dịch quảng cáo vào thập niên 80, khi một thương hiệu áo sơ mi nam từng khơi gợi trí tưởng tượng của công chúng bằng một dòng khẩu hiệu gây tranh cãi:

“For a man to wear. And a woman to borrow.” 

Người ta thấy trên quảng cáo luôn là hình ảnh phụ nữ bước ra phố trong chiếc sơ mi phom rộng, ánh mắt lấp lửng giữa ngây thơ và chủ động. Quảng cáo ấy vừa khiêu khích, vừa khiến người xem tự hỏi: liệu sự “mượn” này là hành động phục tùng, hay là một biểu hiện của quyền lực mềm? Khi hình ảnh phụ nữ trong chiếc áo sơ mi của đàn ông phần nào phục vụ cho tưởng tượng của đàn ông về “phụ nữ hoàn hảo” – nhỏ nhắn, gầy guộc, dịu dàng trong chiếc áo của người tình. 

Nhưng liệu có nhất thiết phải đọc hình ảnh đó bằng một lăng kính nghi ngờ? Tôi nghĩ là không. Vì tôi biết một vai diễn khác, vẫn là Audrey Hepburn – công chúa Ann trong phim Roman Holiday (1953), nàng ta đã ăn kem ốc quế, chạy Vespa và làm điên đảo thành Roman trong chiếc áo sơ mi trắng của đàn ông nhưng không hề bị tình dục hóa. 

Khi một người phụ nữ khoác lên mình chiếc áo sơ mi trắng, đặc biệt là theo phom dáng của đàn ông, cô ấy không chỉ quyến rũ. Cô ấy tự tin xoá nhoà ranh giới giữa cái gọi là nữ tính và nam tính. Cô ấy gợi cảm theo cách của chính mình, không cần gắng gượng.

Trong thời đại này, làn sóng nữ quyền thứ tư – phụ nữ khoác lên chiếc áo sơ mi trắng phom đàn ông không còn để “lách kiểm duyệt” sau cảnh làm tình, mà cuối cùng nó cũng được bình thường hóa và trở thành quyền tự do lựa chọn trang phục của phụ nữ. Không chiết eo, không bó sát, không cần cầu kỳ, chỉ một chiếc áo trắng tối giản, trung tính và đầy sức gợi.

Nó trở thành mảnh ghép không thể thiếu trong tủ đồ của mọi phụ nữ hiện đại – giống như chiếc đầm đen nhỏ, nhưng phóng khoáng hơn, linh hoạt hơn, tự do hơn. Bạn có thể khoác nó ngoài áo tắm ra biển, cài hờ một nút đi cà phê, sơ vin chỉn chu đến công sở, hay trễ vai với mái tóc còn ướt ở nhà – và trong mọi phiên bản, bạn vẫn là chính mình. Không quy tắc. Không giới hạn.

Thời trang đích thực không nằm ở số đo hay giới tính, mà ở cảm giác món đồ mang lại khi chạm vào da thịt – và áo sơ mi trắng phom nam là một trong số ít món đồ chạm đến tự do ấy. Đó là tuyên ngôn rõ ràng nhất: rằng phụ nữ không cần phô diễn để trở nên hấp dẫn, và rằng chính sự chủ động lựa chọn là thứ khiến họ quyến rũ hơn bao giờ hết.

Lời kết

Với Breakfast at Tiffany’s, thời trang không chỉ là “lớp áo choàng cho chuyện tình” kiểu Hollywood, mà còn là một ngôn ngữ thị giác kể lại hành trình tìm kiếm bản thể của người phụ nữ hiện đại: vừa mong manh vừa cứng cỏi, vừa khao khát thuộc về vừa khát khao tự do. Và dù đã hơn sáu thập kỷ trôi qua, hình ảnh Audrey Hepburn trong vai Holly Golightly vẫn mang đến một vẻ đẹp không tuổi – không phải vì chiếc váy hay chiếc áo, mà bởi thông điệp: rằng phụ nữ có quyền sống là chính mình, tự do, đẹp theo cách riêng, và chẳng cần xin phép ai.