lemy90s

Từ khi Kylie Jenner và Timothée Chalamet công khai hẹn hò, mối quan hệ của họ đã nhanh chóng trở thành tâm điểm bàn tán. Nhưng điều đáng nói hơn, không phải là sự tò mò hay quan tâm, mà là những định kiến giới sâu sắc vẫn tiếp tục chi phối cách người ta phản ứng trước một mối quan hệ tưởng như rất đỗi bình thường – như trường hợp của Kylie Jenner và Timothée Chalamet. Nhiều người khó chịu với mối quan hệ của Kylie và Timo vì họ không chấp nhận “kiểu như Timo” lại hẹn hò với “kiểu như Kylie”. Họ cho rằng họ hiểu “kiểu” của Timo còn hơn cả Timo và họ cảm thấy như bị “phản bội” khi anh ta không yêu một nàng thơ như tưởng tượng của họ. Ở mức độ hiện tượng, đây có thể xem là phản ứng quá khích của một bộ phận khán giả đang có mối quan hệ parasocial (tưởng như thân quen) với người nổi tiếng.

Tuy nhiên, bài viết này muốn đi sâu hơn  vào một hệ thống tư duy cực đoan và âm ỉ hơn: kỳ thị nữ giới (misogyny) trong cách nhìn nhận về một mối quan hệ.

Kỳ thị phụ nữ trong việc đánh giá ai “xứng” với ai

Một số người đánh giá Kylie không xứng với Timo vì cho rằng lịch sử hẹn hò của Kylie “phức tạp” – một cụm từ đầy ám chỉ mà truyền thông và mạng xã hội thường áp lên phụ nữ có nhiều bạn trai. Trong khi đó, lịch sử hẹn hò của Timo không hề “đơn thuần” hơn (theo trang people.com thì dating history của Kylie là 3, Timo là 4), nhưng lại không bị mang ra phân tích, mổ xẻ. Sự thiên lệch này là một ví dụ kinh điển về tiêu chuẩn kép mà xã hội thường áp lên nam và nữ. Một người đàn ông từng trải được xem là “chín chắn”, còn một người phụ nữ từng yêu nhiều người lại bị đánh giá là “lăng nhăng” hay “thiếu giá trị”. 

Tiếp đó, họ dựa trên phong cách thời trang, sở thích làm đẹp của Kylie để đánh giá Kylie không thông minh, không phải người cùng đẳng cấp với Timo. Trong khi Timo đúng là một diễn viên tài năng, thì ngay từ năm 21 tuổi (2019), Kylie đã sở hữu một đế chế mỹ phẩm trị giá hàng trăm triệu USD, điều mà không nhiều người ở độ tuổi ấy đạt được. Nhưng bằng cách nào đó, người ta dễ dàng gạt bỏ những thành tựu ấy, chỉ vì cô là người mẫu, vì cô thích màu hồng, vì cô từng tham gia show truyền hình thực tế.

Trong mắt nhiều người, phụ nữ đẹp và làm đẹp là nông cạn. Phụ nữ thành công trong lĩnh vực “đẹp” vẫn không được xem trọng bằng một người đàn ông thành công trong lĩnh vực nghệ thuật. Đó là một cái bẫy tư tưởng cũ kỹ rằng một cô gái dù có tự thân gây dựng cả sự nghiệp, nếu không theo đúng hình mẫu đạo đức hay thẩm mỹ của xã hội, thì vẫn bị đánh giá thấp hơn đàn ông.

Khi thành công của phụ nữ bị vô hiệu hóa bởi định kiến

Sự nghiệp diễn xuất của Timo là một điều không thể phủ nhận. Nhưng sự nghiệp của Kylie, dù ít nhận được lời khen trang trọng trên các mặt báo điện ảnh hay nghệ thuật, vẫn là một minh chứng hiếm có cho năng lực kinh doanh và ảnh hưởng văn hóa của một phụ nữ trẻ. Vậy tại sao trong mắt một bộ phận công chúng, cô vẫn bị xem là “không xứng đáng”?

Tôi nhớ tới một lời thoại của nhân vật Elle trong phim Legally Blonde: “I’m never going to be good enough for you, am I?”. Một nhóm người trong xã hội có xu hướng kỳ thị nữ giới (misogyny), nhóm người này luôn khinh thường phụ nữ và luôn cảm thấy phụ nữ không bao giờ là đủ tốt. Họ tìm cách phán xét và luôn phủ nhận mọi nỗ lực của một cô gái đó bằng cách này hoặc cách khác, rồi xếp phụ nữ ở vị thế thấp hơn nam giới. Họ cũng rất khó chấp nhận một cô gái vừa có thể đẹp vừa có thể thông minh, vừa có thể thích màu hồng nhưng cũng vừa rất quyết đoán trong công việc. 

Tư duy phân cấp giới tính vẫn còn rất phổ biến: đàn ông là trung tâm, phụ nữ là phần phụ. Khi một người đàn ông “đỉnh cao” yêu một người phụ nữ không “vừa vặn” với tưởng tượng của công chúng, họ cảm thấy như bị phản bội. Nhưng phản bội điều gì? Phải chăng là phản bội kỳ vọng rằng đàn ông phải yêu những người “đủ ngoan, đủ tinh tế, đủ nền nã”, tức là những hình mẫu đã được gọt giũa qua hàng thập kỷ định kiến?

Những ẩn dụ độc hại và sự ngụy biện cho hành vi kỳ thị

Không ít người trong công chúng đã buông lời châm biếm, dè bỉu khi thấy Kylie Jenner xuất hiện bên cạnh Timothée Chalamet. Thậm chí, cả những người có tầm ảnh hưởng, như nhiếp ảnh gia nổi tiếng T.B cũng đăng một bài Thread với nội dung ví von Kylie như “nhền nhện hút sinh khí” là một minh chứng điển hình cho cách kỳ thị phụ nữ vẫn được ngụy trang dưới lớp vỏ hài hước, ẩn dụ.

Hình ảnh “nhện tinh”, vốn quen thuộc từ Tây Du Ký, không đơn thuần là một phép so sánh ngẫu nhiên, mà là biểu tượng cổ điển của phụ nữ bị gán tội quyến rũ, cám dỗ và hút cạn năng lượng đàn ông. Nói cách khác, đó là hình ảnh được dùng để đổ lỗi và sỉ nhục người phụ nữ, chỉ vì cô ta xuất hiện bên cạnh một người đàn ông được yêu mến.

Từ văn hóa dân gian phương Đông đến truyền thông đại chúng phương Tây, người phụ nữ quyến rũ từ lâu đã bị gắn với những biểu tượng nguy hiểm: phù thủy, hồ ly, “kẻ dụ dỗ”. Những hình ảnh này không chỉ duy trì sự sợ hãi và ngờ vực với nữ giới, mà còn làm lu mờ quyền được tự do thể hiện và được yêu thương của họ.

Thật khó hiểu khi trong một xã hội luôn miệng hô hào nữ quyền, chúng ta vẫn dễ dàng thốt ra những lời đánh giá độc hại như vậy, rồi phủi tay: “chỉ là một trò đùa thôi mà”. Những ngôn ngữ không bao giờ chỉ là lời nói. Nó phản ánh và nuôi dưỡng tư duy. Một phép so sánh mang tính phân biệt giới, dù là “đùa cho vui”, vẫn góp phần củng cố cấu trúc bất bình đẳng giới mà chúng ta đáng lẽ phải xóa bỏ. Hài hước không phải là giấy thông hành cho mọi kiểu ngụy biện. Một câu đùa, nếu được lặp lại đủ nhiều, sẽ trở thành niềm tin. Và đôi khi, niềm tin sai lệch chính là thứ làm tổn thương người khác một cách dai dẳng nhất.

Tình yêu không phải cuộc đua để xem ai hơn, ai ngang hàng

Phụ nữ không cần chứng minh bản thân xứng đáng được yêu chỉ vì họ thích làm đẹp, từng yêu người khác, hay có vẻ ngoài không vừa mắt ai đó. Họ không phải là “nhân vật phụ” trong cuộc đời của nam giới, để bị soi xét xem có đủ “nâng tầm” hình ảnh của người đàn ông họ yêu hay không. Tình yêu không cần sự phê chuẩn từ đám đông, càng không phải là sân khấu nơi công chúng gán vai và phân định xem ai “hợp” với ai.

Những hình mẫu như Kylie – đẹp, thành công, cá tính – vẫn bị đẩy vào vị trí thấp hơn, chỉ vì không thuộc về khuôn mẫu người ta mong đợi bên cạnh một người đàn ông nổi tiếng. Và đó chính là vấn đề: không phải vì Kylie không đủ tốt, mà vì xã hội vẫn luôn tạo ra những tiêu chí bất công để phụ nữ phải “xứng” với đàn ông, thay vì để tình yêu là sự đồng thuận và lựa chọn tự do của hai cá nhân.

Chúng ta có thể bàn mãi về Kylie và Timo như hai nhân vật của showbiz, nhưng phản ứng của công chúng với mối quan hệ của họ nói nhiều hơn thế, nó phơi bày những lớp định kiến giới vẫn âm thầm tồn tại và lan truyền. Khi nào thì phụ nữ mới được yêu mà không bị xét nét? Khi nào thì thành công của họ mới không bị quy đổi thành những con số vô nghĩa trước sự nghiệp của một người đàn ông? Và khi nào thì tình yêu mới thật sự là tình yêu – không cần phải “xứng” với ai, chỉ cần hai người đủ yêu nhau?