lemy90s

Giống như nhiều tác phẩm khác của Roald Dahl – “người kể chuyện số 1 thế giới”, dù viết cho thiếu nhi, nhưng cốt truyện vẫn ẩn chứa những bài học quý giá dành cho người lớn. Bản điện ảnh Charlie and the Chocolate Factory (2005) được đạo diễn Tim Burton kế thừa tinh thần đó, khai thác những giá trị đẹp đã bị lãng quên và đan cài nhiều tình tiết đắt giá ẩn sau vẻ ngoài kỳ ảo của dòng sông chocolate, lũ Oompa Loompa nhảy múa và chiếc thang máy biết bay, Charlie and the Chocolate Factory (2005) không chỉ là một bộ phim dành cho trẻ em.

Bộ phim bắt đầu kể về cậu bé tên là Charlie, gia đình cậu có 7 thành viên sống chen chúc trong một căn nhà gỗ nhỏ đổ nát ở ven thành phố lớn. Bố của Charlie là người kiếm thu nhập duy nhất trong gia đình, nhưng công việc vặn xoắn nắp kem đánh răng không thể nào lo cho cuộc sống 7 thành viên được những bữa no bụng. Charlie luôn thường trực trong bụng một cảm giác trống rỗng khủng khiếp từ sáng đến tối, và điều cậu khát khao hơn bất cứ thứ gì khác là một thanh chocolate. Mỗi ngày hai lần, trên đường đi học và từ trường về nhà Charlie đều đi ngang qua nhà máy chocolate khổng lồ của ngài Willy Wonka, người được miêu tả là “lạnh lùng nhất, kỳ ảo nhất, phi thường nhất” – nhà chế tạo chocolate vĩ đại nhất khi “phát minh ra hơn hai trăm loại kẹo chocolate khác nhau, mỗi loại đều có nhân khác nhau, mỗi loại đều ngọt hơn, giàu chất kem hơn và mê li hơn nhiều so với bất cứ thứ gì”.

Charlie luôn ao ước được vào bên trong để xem nhà máy như thế nào. Một ngày nọ, ngài Willy Wonka thông báo sẽ phát 5 chiếc vé vàng cho 5 em nhỏ may mắn có cơ hội được tham quan nhà máy và nhận được phần quà đặc biệt, phần quà vượt xa trí tưởng tượng điên rồ nhất.

Những tấm thẻ vàng lần lượt được tìm thấy, đầu tiên là Augustus Gloop – một cậu bé béo phục phịch, chỉ quan tâm tới đồ ăn, Violet Beauregarde – một cô bé rất háo thắng và bị ám ảnh bởi kẹo cao su, Veruca Salt – một bé gái nhà giàu được nuông chiều rất ích kỷ, Mike Teavee – một cậu nhóc thô lỗ suốt ngày dí mắt vào TV và Charlie – người may mắn cuối cùng nhận được tấm thẻ vàng. Từ đây, khán giả sẽ được theo chân Charlie và 4 bạn nhỏ khác dắt vào chuyến phiêu lưu vào bên trong nhà máy chocolate kì lạ nhất thế giới.

Bên dưới lớp vỏ kỳ ảo, bộ phim đặt ra hàng loạt câu hỏi đạo đức và xã hội một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: Làm sao để dạy trẻ em về lòng biết ơn, sự khiêm nhường, và giới hạn của sự nuông chiều? Từng đứa trẻ trong phim đại diện cho một kiểu “lỗi” thường thấy trong giáo dục hiện đại – nơi người lớn đôi khi bỏ quên việc dạy con người ta trở thành người tử tế thay vì chỉ tập trung cho vẻ ngoài và thành tích.

Disclaimer: Tác giả bài viết là người hâm mộ cuồng nhiệt của nhà văn Roald Dahl và đã đọc Charlie and the Chocolate Factory 2 tỷ lần khi còn bé trước khi xem phim chuyển thể nên chắc chắn ý kiến có phần chủ quan. Những bài học trong bài viết này sẽ có phần “cliché” (sáo rỗng) với một số người lớn. Vui lòng một số người lớn không phán xét, nếu phán xét, kệ người lớn. Cảm ơn.

Có những thứ đáng giá hơn tiền

Mặc dù Charlie and the Chocolate Factory đã được viết từ thế kỷ trước (xuất bản lần đầu năm 1964) nhưng sự đối lập giàu và nghèo trong truyện và xã hội hiện đại gần như không có gì thay đổi (hoặc có thể nói là tệ hơn). Cuộc sống vẫn có hàng triệu đứa trẻ phải lớn lên trong nghèo khó đang vật lộn với cái đói như gia đình Charlie và những đứa trẻ được sinh ra trong bọc điều và “tắm mình” trong sự giàu sang và được nuông chiều từ nhỏ như bốn đứa trẻ còn lại. Một xã hội vận hành bằng tiền hoặc rất nhiều khiến người ta chỉ chú trọng tới hình thức bên ngoài mà quên mất những phẩm chất tốt đẹp bên trong.

Charlie lớn lên trong nghèo khó, nghèo tới mức họ chỉ có một ít bánh mì và bơ thực vật cho buổi điểm tâm, một tẹo khoai tây luộc và bắp cải cho bữa trưa, và súp bắp cải loãng cho bữa tối. Thế nên, với cái bụng luôn đói thường trực từ sáng tới tối, Charlie hiểu rằng với gia đình cậu, tiền không chỉ là những con số – nó đồng nghĩa với những bữa ăn đủ đầy và một cuộc sống bớt chật vật.

Bởi lẽ đó, Charlie chưa kịp vui sướng bao lâu khi là chủ nhân của tấm thẻ vàng, cậu bé đành phải quay lại thực tại và nói rằng có lẽ cậu sẽ đổi tấm thẻ này lấy tiền. Thế nhưng, ông ngoại George đã nói với Charlie rằng:

“Tiền thì ở ngoài kia có rất nhiều, mỗi ngày người ta lại in thêm. Nhưng tấm vé này thì cả thế gian chỉ có năm chiếc và sau này cũng chỉ có vậy. Chỉ có đồ ngốc mới đổi thứ này lấy một thứ tầm thường như tiền”.

Tiền giúp cuộc sống dễ dàng hơn, nhưng không phải là tất cả vì có những thứ đáng giá hơn tiền như gia đình, tình bạn, tình yêu và đam mê của bản thân. Ở bản chuyển thể, khái niệm “có những thứ đáng giá hơn tiền” tiếp tục được đạo diễn khắc họa khi viết thêm đoạn Charlie nhận được phần quà đặc biệt, vượt xa trí tưởng tượng điên rồ nhất từ ngài Willy Wonka dành cho mình, nhưng cậu phải đánh đổi gia đình để có được điều đó, Willy mạnh dạn từ chối vì cậu đã hiểu luôn có thứ khác quan trọng hơn tiền đó chính là gia đình của cậu. Chi tiết này được thêm vào bản phim để mở rộng chiều sâu của nhân vật Charlie, và cũng giúp Willy Wonka, vốn là một người cô độc vì quá khứ tổn thương, học cách yêu thương và kết nối trở lại. Khi Charlie từ chối “giấc mơ đổi đời” để giữ lấy gia đình, phim không chỉ ca ngợi tình cảm gia đình mà còn cho thấy bản lĩnh của một đứa trẻ biết chọn điều đúng trong khi người lớn có thể bị cám dỗ bởi những điều sai.

May mắn chỉ là khởi đầu

Con người luôn cầu mong nhận được may mắn, nhưng họ ít khi nhận ra ngay cả khi họ có may mắn thì may mắn chỉ là điểm khởi đầu chứ không phải thành quả. Cả 5 đứa trẻ được tấm thẻ vàng, dù bằng cách nào đi nữa thì cũng nhờ may mắn để có cơ hội được tham quan nhà máy chocolate khổng lồ của ngài Willy Wonka. Nhưng trong chuyến phiêu lưu để trở thành đứa trẻ cuối cùng nhận được phần quà đặc biệt của ngài Willy Wonka thì phải dựa vào phẩm chất và trí tuệ của chúng.

Khi Veruca bị hất văng vì lòng tham, Augustus sa lầy trong thói háu ăn, Violet trả giá cho sự hiếu thắng và Mike bị chính thói nghiện màn hình “nuốt chửng”, chỉ còn Charlie – cậu bé nghèo nhưng tốt bụng, thông minh mà vẫn khiêm tốn kiên trì đến cuối hành trình.

Vì thế, Charlie and the Chocolate Factory không chỉ là một câu chuyện thiếu nhi, mà còn là một ẩn dụ hiện đại về “sự xứng đáng”: bạn có thể bước qua cánh cổng cơ hội nhờ tình cờ, nhưng để đi hết con đường, bạn phải dựa vào chính nhân cách, trí tuệ và cách bạn đối xử với người khác. May mắn có thể đưa bạn vào cuộc chơi, nhưng chỉ phẩm chất mới giúp bạn chiến thắng.

Khi trí tưởng tượng trở thành cánh cửa dẫn tới những điều tốt đẹp

Ngài Willy Wonka, người chủ nhà máy chocolate kỳ lạ, đại diện cho sức mạnh của trí tưởng tượng và sự sáng tạo. Câu chuyện khuyến khích khán giả phát triển tư duy sáng tạo và thoát khỏi những khuôn mẫu thông thường. Ngay cả những tình tiết phi lý trong nhà máy như sông chocolate, xây cả lâu đài bằng chocolate, quả kẹo phóng to đầu, thang máy biết bay đều là ẩn dụ cho việc thế giới không bao giờ tiến xa nếu chỉ có logic mà thiếu đi giấc mơ. Với trẻ em, trí tưởng tượng là công cụ học hỏi, còn với người lớn, nó là cách để trở về với bản ngã thuần khiết nhất.

Trong truyện gốc, Roald Dahl liên tục sử dụng cụm từ quen thuộc với thiếu nhi: “Tưởng tượng xem nếu…”, như một cách nhấn mạnh rằng trí tưởng tượng là món quà đặc biệt nhất mà một đứa trẻ, hoặc một người lớn từng là trẻ con có thể có.  Câu chuyện khuyến khích khán giả phát triển tư duy sáng tạo và thoát khỏi những khuôn mẫu thông thường. Bằng việc sáng tạo ra cả một thế giới thần kỳ bên trong nhà máy chocolate, với thác chocolate, kẹo cao su biết no, kẹo vị thức ăn, sóc biết phân loại hạt, Oompa Loompa biết hát, và những căn phòng mà chỉ cần bước vào là thấy mình bé lại. Nhưng đó không chỉ là trí tưởng tượng để mơ mộng – nó là trí tưởng tượng để sáng tạo, đổi mới, nhìn xa hơn thực tại. Trong thế giới mà logic và hiệu quả lên ngôi, bộ phim là lời nhắc rằng đôi khi chính sự tưởng tượng mới là chìa khóa mở ra những điều đẹp đẽ, lương thiện và tử tế hơn.

Lời kết

Thế giới tưởng tượng của Roald Dahl qua bàn tay nhào nặn của đạo diễn Tim Burton trở nên sống động hơn bao giờ hết, có thể ví cảm giác xem Charlie and the Chocolate Factory giống như thưởng thức một thanh chocolate thượng hạng: ngọt ngào, thú vị và gây nghiện. Cuộc phiêu lưu kỳ thú của Charlie và 4 đứa trẻ trong nhà máy chocolate đầy màu sắc và phép màu suốt 115 phút phù hợp với cả trẻ em và người lớn bởi phim không chỉ mãn nhãn mà khiến bạn nhận ra nhiều giá trị sống tốt đẹp mà bạn đã lãng quên từ lâu. Một lời nhắc nhở dịu dàng với những giá trị sống mà ta bị lãng quên. Hoặc đôi khi là giúp chúng ta hiểu đích đến của cuộc đời chúng ta cần không nhất định phải là một phần thưởng lớn lao, mà chỉ là một tấm vé nhỏ dẫn vào thế giới kỳ diệu mà ta từng mơ ước khi còn bé.