Ủy ban Điều tra Độc lập Quốc tế của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng đã đưa ra kết luận: Israel đã và đang thực hiện tội ác diệt chủng đối với người Palestine ở Gaza kể từ ngày 7 tháng 10 năm 2023. Đây được xem là nhận định mạnh mẽ và có thẩm quyền nhất của Liên Hợp Quốc cho đến nay, đồng thời kết luận này làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý theo Công ước chống diệt chủng, vốn ràng buộc tất cả các quốc gia thành viên.
Kết luận này mang ý nghĩa gìvà nó đóng vai trò ra sao trong việc thúc đẩy làn sóng kêu gọi các quốc gia, tổ chức và cá nhân hành động để chấm dứt hành vi diệt chủng mà Israel đang tiến hành đối với người Palestine ở Gaza?
Định nghĩa pháp lý về diệt chủng
Theo Công ước về Ngăn ngừa và Trừng phạt tội Diệt chủng (Genocide Convention) năm 1948, diệt chủng được định nghĩa là việc thực hiện ít nhất 1 trong 5 hành vi diệt chủng với ý định hủy diệt một nhóm quốc gia, dân tộc, chủng tộc hoặc tôn giáo.
Ủy ban đã xác định Israel thực hiện 4/5 hành vi cấu thành tội ác diệt chủng theo Công ước về Ngăn ngừa và Trừng trị Tội ác Diệt chủng (Genocide Convention):
- Giết hại các thành viên trong nhóm (Killing members of the group)
- Ủy ban trích dẫn báo cáo của Liên Hợp Quốc cho biết, tính đến ngày 15 tháng 7 năm 2025, ít nhất 46% số người Palestine thiệt mạng ở Gaza là phụ nữ và trẻ em. Ủy ban cũng dẫn lại thông tin từ The Guardian, dựa trên tình báo Israel, rằng 83% những người thiệt mạng ở Gaza là dân thường.
- Tấn công vào nhà ở, bệnh viện, trường học, các công trình dân sinh khác được bảo vệ theo luật nhân đạo quốc tế (International Humanitarian Law -IHL).
- Tạo ra và duy trì điều kiện sống tồi tệ như thiếu thốn thức ăn, nước, thuốc, điện, nơi ở dẫn đến cái chết hàng loạt.
- Gây ra các tổn hại nghiêm trọng về thể chất hoặc tinh thần cho các thành viên trong nhóm (Causing serious bodily or mental harm)
- Có bằng chứng về các hành vi tra tấn, hiếp dâm, bạo lực tình dục và những hành vi vô nhân đạo khác đối với những người Palestine
- Cưỡng bức di dời hàng trăm nghìn người, hủy hoại môi trường sống và tài nguyên, khiến hàng loạt người bị tổn thương cả về thể chất lẫn tinh thần.
- Cố ý tạo ra các điều kiện sống tồi tệ nhằm dẫn đến sự hủy diệt về thể chất toàn bộ hoặc một phần nhóm (Deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part)
- Phá hủy cơ sở hạ tầng thiết yếu, và đất đai thiết yếu cho sự sống còn
- Ngăn cản thực phẩm, nước, điện và nhiên liệu, biến nạn đói thành vũ khí chiến tranh
- Triển khai các cuộc tấn công vào cơ sở y tế, hạn chế chặt chẽ đối với viện trợ nhân đạo – đặc biệt là thuốc men và thiết bị y tế đưa vào Gaza. Đặc biệt có hành vi sát hại nhân viên y tế. Ủy ban mô tả chi tiết vụ sát hại 15 nhân viên y tế do lực lượng Israel thực hiện ở miền nam Gaza vào tháng 3.
- Biến nạn đói và bạo lực sinh sản (reproductive violence) thành công cụ chiến tranh.
- Áp đặt các biện pháp nhằm ngăn ngừa sinh sản trong nhóm (Imposing measures intended to prevent births within the group)
- Vào tháng 12 năm 2023, Israel ném bom đã nhằm vào phòng khám IVF al-Basma, phòng khám hiếm muộn lớn nhất Gaza, được cho là đã phá hủy khoảng 4.000 phôi thai và 1.000 mẫu tinh trùng và trứng chưa thụ tinh.
- Phần về loại biện pháp áp đặt thứ tư nhằm ngăn ngừa sinh nở ngắn gọn hơn và tập trung chủ yếu vào tỷ lệ thương vong cao là trẻ em và vụ tấn công
- Bạo lực sinh sản, hủy hoại hy vọng sinh con của hàng nghìn gia đình Palestine.
Những hành vi nào phản ánh rõ ý định diệt chủng?
Ủy ban khẳng định ý định hủy diệt người Palestine ở Gaza của Israel được chứng minh qua:
- Thảm sát hàng loạt: tỉ lệ dân thường tử vong cực cao (85% những người bị giết là dân thường)
- Gây đau khổ có chủ ý: phớt lờ lệnh của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), giam hãm người dân trong tình trạng vô lối thoát.
- Hủy diệt có hệ thống: tấn công nhà cửa, trường học, nhà thờ Hồi giáo, nhà thờ Thiên Chúa giáo và các địa điểm văn hóa.
- Nhắm mục tiêu vào trẻ em: trẻ bị tấn công trong lúc sơ tán, nơi trú ẩn, điểm phân phát lương thực; bị bắn bởi lính bắn tỉa và UAV.
- Phá hủy hệ thống y tế: chính sách có chủ đích nhằm triệt phá toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe Gaza.
- Bạo lực tình dục: lực lượng Israel sử dụng hiếp dâm và bạo lực giới tính như công cụ trừng phạt tập thể.
Ý nghĩa lịch sử từ kết luận Liên Hợp Quốc: Israel phạm tội diệt chủng
- Không phải phán quyết tư pháp ràng buộc, nhưng có giá trị pháp lý và chính trị
Chỉ một số cơ quan nhất định mới có thể đưa ra các phán quyết pháp lý ràng buộc về tội diệt chủng: International Court of Justice (ICJ) đối với trách nhiệm quốc gia, International Criminal Court (ICC) đối với trách nhiệm hình sự cá nhân, hoặc các tòa án quốc gia có thẩm quyền thích hợp hoặc vì tội ác xảy ra trên lãnh thổ của họ, hoặc vì bị cáo có mặt trong phạm vi tài phán của họ, hoặc vì họ đang thực thi thẩm quyền phổ quát đối với tội ác diệt chủng như một tội ác chống lại toàn nhân loại.
Ủy ban không phải là một tòa án, đây là một cơ quan điều tra được thành lập năm 2021 bởi UN Human Rights Council (Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc) để điều tra các cáo buộc vi phạm luật nhân đạo quốc tế ở Palestine và Israel. Kể từ khi thành lập, nhiệm vụ của Ủy ban đã được mở rộng bao gồm cả các hành vi bạo lực của người định cư và hệ quả pháp lý từ việc các quốc gia bán vũ khí cho Israel.
Giá trị pháp lý của báo cáo nằm ở việc cung cấp bằng chứng chi tiết mà tòa án và công tố viên có thể dựa vào. Qua đó, báo cáo kích hoạt các nghĩa vụ pháp lý gia tăng cho tất cả quốc gia theo Genocide Convention (Công ước Chống Diệt chủng), vốn xác lập rằng việc ngăn ngừa và trừng phạt tội ác diệt chủng là nghĩa vụ chung đối với toàn thể cộng đồng quốc tế, chứ không chỉ từng quốc gia riêng lẻ.
- Nghĩa vụ phổ quát cho tất cả quốc gia
Theo luật pháp quốc tế, mọi quốc gia đều có một số nghĩa vụ liên quan đến việc ngăn ngừa diệt chủng, bất kể họ có ký Genocide Convention hay không. Điều này bởi vì cấm diệt chủng được coi là một nguyên tắc “bất di bất dịch” của luật pháp quốc tế, ràng buộc tất cả quốc gia và không thể bị loại bỏ bằng hiệp ước hoặc thỏa thuận.
Các nghĩa vụ phổ quát này bao gồm:
- Ngăn ngừa diệt chủng khi quốc gia có khả năng tác động đến tình hình
- Tránh cung cấp hỗ trợ có thể tạo điều kiện cho diệt chủng
- Điều tra và truy tố các hành vi diệt chủng do công dân của mình thực hiện
- Hợp tác với các cuộc điều tra quốc tế
Hệ quả thực tiễn trực tiếp nhất liên quan đến việc chuyển giao vũ khí. Các quốc gia bị cấm về mặt pháp lý trong việc cung cấp vũ khí hoặc thiết bị quân sự cho Israel nếu có căn cứ hợp lý để tin rằng những vũ khí này có thể được sử dụng trong hành vi diệt chủng. Một số quốc gia châu Âu đã đình chỉ việc bán vũ khí cho Israel, viện dẫn lo ngại vi phạm luật pháp quốc tế.
Báo cáo của Ủy ban khiến các quốc gia khó có thể viện lý do không biết về nguy cơ diệt chủng. Bản phân tích dài 72 trang cung cấp tài liệu chi tiết về các hành vi và ý định bị cáo buộc là mang tính diệt chủng.
- Nghĩa vụ gia tăng đối với các nước thành viên hiệp ước
186 quốc gia đã phê chuẩn Genocide Convention có các nghĩa vụ ràng buộc bổ sung, bao gồm:
- Thực thi thẩm quyền phổ quát để truy tố những kẻ tình nghi phạm tội diệt chủng có mặt trên lãnh thổ
- Dẫn độ hoặc truy tố các cá nhân bị nghi phạm tội diệt chủng
- Hỗ trợ các thủ tục tố tụng quốc tế
- Xem xét áp dụng trừng phạt hoặc các biện pháp khác nhằm buộc tuân thủ
125 quốc gia là thành viên của Rome Statute có nghĩa vụ hợp tác với các cuộc điều tra của ICC và thi hành các lệnh bắt giữ liên quan đến cáo buộc diệt chủng. ICC hiện đang điều tra tình hình ở Palestine và có thể bổ sung tội danh diệt chủng vào các đơn xin lệnh bắt giữ hiện có.
- Tăng cường vụ kiện tại ICJ
Báo cáo của Ủy ban có thể củng cố vụ kiện diệt chủng mà Nam Phi đang tiến hành chống Israel tại ICJ. Tòa đã ban hành nhiều biện pháp tạm thời yêu cầu Israel ngăn chặn các hành vi diệt chủng, cho phép viện trợ nhân đạo, và dừng hoạt động quân sự ở Rafah.
Các quốc gia có nghĩa vụ đảm bảo Israel tuân thủ các lệnh này và tránh những hành động có thể làm suy yếu thủ tục tố tụng. Ủy ban khuyến nghị các quốc gia tiếp tục can thiệp vào vụ kiện tại ICJ để hỗ trợ các nỗ lực ngăn ngừa diệt chủng.
Vụ kiện tại ICJ là thách thức pháp lý lớn nhất đối với hành động của Israel, bởi phán quyết cuối cùng của tòa về việc liệu có xảy ra diệt chủng hay không sẽ có tính ràng buộc theo luật quốc tế. Phán quyết cuối cùng có thể mất nhiều năm, nhưng các biện pháp tạm thời đã có hiệu lực ràng buộc ngay lập tức.
Kết luận
Báo cáo của Liên Hợp Quốc là một cột mốc mang tính lịch sử: lần đầu tiên một cơ quan điều tra của Liên Hợp Quốc chính thức kết luận Israel phạm tội ác diệt chủng, vượt xa ngôn ngữ thận trọng của ICJ trước đó.
Đây không chỉ là một kết luận pháp lý, mà còn là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc cho nhân loại. Nó nhắc nhở rằng luật pháp quốc tế không tồn tại trên giấy tờ, mà là hàng rào bảo vệ cuối cùng cho sự sống còn và phẩm giá con người.
Ý nghĩa của báo cáo không dừng lại ở việc ghi nhận sự thật, mà còn đặt ra trách nhiệm không thể thoái thác cho cộng đồng quốc tế: phải hành động ngay để ngăn chặn thảm kịch đang diễn ra, bảo vệ dân thường Palestine, và chứng minh rằng công lý quốc tế vẫn còn giá trị. Nếu thế giới làm ngơ, thì không chỉ người Palestine gánh chịu hậu quả, mà toàn bộ trật tự pháp lý quốc tế cũng sẽ bị đe dọa.
lemy90s 
Leave a comment