Có rất nhiều con mèo đi qua cuộc đời tôi, là một chú mèo tên Mèo trên mái nhà, em mèo Mimi qua đời do khó sinh, một chú mèo Nga trong như có thể vật nhau với gấu tên là Đen. Vài ba chú mèo nuôi cùng (các) người yêu cũ, mèo hoang tôi thường cho ăn ở công ty, công viên, chung cư cũ. Mỗi chú mèo mỗi tính cách và đều là những kỷ niệm đẹp đẽ trong ký ức của tôi.

Nhưng có lẽ, chú mèo Múp sẽ là chú mèo đặc biệt nhất tôi từng gặp. Múp là mèo của bạn tôi nuôi, một chú mèo cam mập mỡ (chứ không mập lông) và không biết lấp cát sau khi đi vệ sinh.

Từ nhỏ Múp đã không biết lấp cát, bạn tôi kể từng phải tự lấp cát bằng tay để cho Múp nhìn và học theo, nhưng Múp vẫn không biết và cũng không hề nhớ gì tới cái việc gọi là bản năng sinh tồn của loài mèo. Múp vẫn nhởn nhơ với thao cát và lâu lâu thèm khát chú ý của người xung quanh thì lớ ngớ cào thành nhà vệ sinh cho ồn ào lên. Thế đấy, hết rồi!

Ngồi nhìn sự ngoan cố của chú mèo mập này, tôi chợt nhận ra trước giờ bản thân đã sai khi luôn mặc định rằng lấp cát, hay bất cứ điều gì thuộc về bản năng thì chẳng việc gì phải dạy. Nhưng đến khi gặp Múp, tôi mới thấu suốt một sự thật, trên đời này chẳng có điều gì là hiển nhiên. Ngay cả những thứ tưởng như là gốc rễ bẩm sinh, đôi khi vẫn cần phải trải qua quá trình học hỏi, va vấp và thức tỉnh thì mới có thể hoàn thiện. Thực tế, có nhiều chú mèo vừa sinh ra đã thạo việc lấp cát, nhưng cũng sẽ có những chú mèo như Múp, loay hoay trong thế giới “không biết điều mình không biết”.

Câu chuyện của Múp khiến tôi nghĩ ngợi đến khả năng “tự yêu” của con người. Chúng ta cứ mặc định bản thân con người là loài vị kỷ, luôn đặt cái tôi lên trên hết thì hiển nhiên sẽ biết cách chăm sóc chính mình. Nhưng thực ra không phải. Sự vị kỷ, ích kỷ chỉ là một bản năng mù quáng để sinh tồn, còn “yêu bản thân” lại là một năng lực tinh tế cần phải học. Và đã là học, thì thế gian này sẽ luôn có những người yêu đúng, và cả những người yêu sai.

Có người từ rất sớm đã biết lắng nghe cảm xúc của mình, biết bảo vệ ranh giới của mình, biết mình xứng đáng với điều gì. Nhưng cũng có những người lớn lên bằng cách chịu đựng, bằng cách bỏ qua nhu cầu của bản thân, bằng cách quen với việc đặt mình xuống cuối cùng. Họ đi qua rất nhiều năm tháng mà không hề nhận ra có điều gì đó đang thiếu.

Chính vì chưa biết cách yêu sai hay đúng, có những người cứ xem cuộc đời như một canh bạc. Họ cứ yêu, cứ cho đi, cứ tổn thương, rồi lặp lại những vòng tròn quen thuộc mà chẳng hiểu vì sao mọi thứ luôn kết thúc theo cùng một cách bẽ bàng. Họ chính là hiện thân của những “chú mèo không biết lấp cát” trong thế giới loài người, loay hoay với bản năng nhưng lại thiếu đi năng lực để tự bảo vệ mình.

Một chú mèo không biết lấp cát sẽ cần người chủ kiên nhẫn hơn một chút. Người chưa biết yêu bản thân cũng vậy. Họ cần nhiều thời gian hơn để học cách tin rằng mình xứng đáng được đối xử tử tế, bởi một khi còn chông chênh trong việc yêu chính mình, họ cũng sẽ rất khó để yêu người khác hay cảm nhận trọn vẹn tình yêu từ người đối diện.

Tôi vẫn nhớ, trong môn tâm lý học gia đình, giảng viên của tôi thường nhắc đến một nguyên tắc gọi là “3M”: Một mình-Hai mình-Ba mình. Đó là một lộ trình mà ở đó, mỗi giai đoạn đều cần được xây dựng vững vàng trước khi bước sang nấc thang tiếp theo. Khi còn “một mình”, việc học cách chăm sóc sức khỏe tinh thần và thấu hiểu chính mình là nền móng tối quan trọng. Chỉ khi cái móng ấy vững, ta mới có đủ năng lực để cùng bước vào thế giới “hai mình”, nơi ta học cách giao tiếp, bao dung và giải quyết xung đột với một bản thể khác. Và khi mối quan hệ ấy thực sự ổn định, việc đón nhận một sinh linh mới ở thế giới “ba mình” mới là sự chuẩn bị vẹn tròn. Một đứa trẻ được sinh ra từ sự chuẩn bị kỹ lưỡng của giai đoạn “hai mình” có thể không chắc chắn sẽ luôn hạnh phúc, nhưng em sẽ có một bệ phóng thuận lợi hơn để lớn lên khỏe mạnh về tâm hồn. 

Múp có thể sẽ mất rất lâu mới thạo việc thau cát, và có những người sẽ mất cả nửa đời người để học cách bao dung với chính mình. Nhưng nghĩ kỹ thì, điều đó cũng chẳng sao cả, miễn là một ngày nào đó, tụi mình nhận ra bản thân vẫn còn có thể học.

Vậy ra, nếu vẫn cứ là chông chênh trong việc yêu mình, yêu người thì hãy thử học yêu sao cho đúng. Đừng ngại tìm đến những sự trợ giúp như tham vấn tâm lý khi còn độc thân để thấu hiểu bản thân, hay tham vấn cặp đôi khi cả hai đang kẹt giữa những xung đột. Học cách yêu bản thân và yêu người sao cho đúng chính là chiếc chìa khóa tạo nên một cuộc chuyển dịch lớn trong tâm thức. Nó không chỉ giúp tụi mình biết trân quý, chấp nhận con người thật của mình, mà còn biến những chú mèo vụng về trong ta trở nên kiên định và bình yên hơn trước bão giông cuộc đời.