Giai đoạn 2013-2017

Trung Quốc đẩy mạnh chiến dịch bồi đắp đảo nhân tạo ở Biển Đông, đặc biệt tại quần đảo Trường Sa với các thực thể như Đá Vành Khăn, Đá Chữ Thập và Đá Subi. Thẩm phán Tòa án Tối cao Philippines Antonio Carpio từng cho biết Trung Quốc đã phá hủy tổng cộng khoảng 17 thực thể/rạn san hô trong quá trình cải tạo đất quy mô lớn tại quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

Trong giai đoạn này, Đô đốc Harry Harris, Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương Hoa Kỳ, đã gọi chiến dịch xây đảo nhân tạo của Trung Quốc là “Great Wall of Sand” (Vạn Lý Trường Thành bằng cát), nhằm mô tả tốc độ và quy mô bồi đắp chưa từng có tại Biển Đông.

Giai đoạn 2017 – nửa cuối 2025

Sau giai đoạn cao điểm, Trung Quốc giảm tốc độ bồi đắp quy mô lớn do áp lực quốc tế gia tăng. Khoảng 2015-2016, nhiều nước ASEAN, Nhật Bản, Úc cùng truyền thông quốc tế đã chỉ trích mạnh chiến dịch xây đảo nhân tạo của Bắc Kinh.

Đặc biệt, năm 2016, Tòa Trọng tài trong vụ kiện của Philippines đã bác bỏ cơ sở pháp lý của “đường chín đoạn” theo UNCLOS. Dù Trung Quốc không công nhận phán quyết này, nó vẫn tạo ra áp lực ngoại giao đáng kể. Sau đó, Bắc Kinh chuyển từ giai đoạn bồi đắp ồ ạt sang củng cố và quân sự hóa các thực thể đã xây dựng.

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), việc bồi đắp đảo nhân tạo không làm thay đổi quy chế pháp lý tự nhiên của thực thể ban đầu. Điều 121(3) của UNCLOS quy định những thực thể không thể duy trì sự cư trú của con người hoặc đời sống kinh tế độc lập chỉ được xem là “đá” và không được hưởng vùng đặc quyền kinh tế (EEZ).

Trong giai đoạn này, Việt Nam cũng nhiều lần phản đối các hoạt động của Trung Quốc tại Biển Đông. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định việc Trung Quốc triển khai binh sĩ tại đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa và đưa tàu công vụ chặn tàu cá tại Đá Hải Sâm là các hành động bất hợp pháp.

Từ cuối 2025 đến 2026

Các ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đang tiếp tục âm thầm triển khai một đợt bồi đắp mới tại Đá Hải Sâm thuộc quần đảo Hoàng Sa. Nhiều bài phân tích cho rằng đây có thể là dấu hiệu cho thấy một “chu kỳ mới” trong chiến lược mở rộng hiện diện thực địa của Bắc Kinh tại Biển Đông sau giai đoạn xây đảo quy mô lớn từ năm 2013-2017.

Các hình ảnh vệ tinh đầu năm 2026 cho thấy hàng chục tàu hút bùn hoạt động đồng thời tại khu vực này, cùng hệ thống đường ống nổi, cần cẩu và xe san ủi phục vụ quá trình định hình đảo nhân tạo. Theo một số chuyên gia hàng hải, quy mô và tốc độ bồi đắp tại Đá Hải Sâm hiện nay được xem là lớn bất thường so với nhiều hoạt động trước đó trong khu vực.

Theo các chuyên gia hàng hải, từ khoảng tháng 9/2025, các tàu nạo vét của Trung Quốc đã xuất hiện tại Đá Hải Sâm thuộc quần đảo Hoàng Sa. Giám đốc Ray Powell của dự án SeaLight thuộc Đại học Stanford nhận định rằng kể từ tháng 12/2025, số lượng tàu bán quân sự Trung Quốc hoạt động ngoài khơi Việt Nam gia tăng nhanh chóng, nhiều khả năng nhằm bảo vệ các hoạt động bồi đắp trước sự hiện diện của tàu Việt Nam.

Trong khi đó, Greg Poling từ Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) cho biết chỉ trong vòng sáu tháng, Trung Quốc đã bồi đắp hơn 600 ha tại Đá Hải Sâm, tương đương gần một nửa tổng diện tích mà Bắc Kinh từng bồi đắp trong giai đoạn xây đảo quy mô lớn 2014-2016 tại quần đảo Trường Sa.

Một số nhà quan sát cho rằng động thái này có thể liên quan đến việc Trung Quốc muốn cân bằng hoặc đáp trả các hoạt động mở rộng thực thể của Việt Nam tại Trường Sa trong những năm gần đây.

Nếu được hoàn thiện, Đá Hải Sâm có thể sở hữu đường băng dài khoảng 2,7-3 km. Nếu được xây dựng hoàn chỉnh, đường băng này có thể đủ cho máy bay quân sự hoạt động, đồng thời hỗ trợ radar, tên lửa, giám sát và hậu cần quân sự. Điều này có thể giúp Trung Quốc mở rộng mạng lưới kiểm soát tại Biển Đông, tăng khả năng giám sát tàu và máy bay, đồng thời tạo thêm “mắt xích” kết nối giữa đảo Hải Nam và các căn cứ ở Trường Sa.

Việt Nam có thể là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất nếu Đá Hải Sâm tiếp tục được quân sự hóa. Do một căn cứ mới tại Đá Hải Sâm có thể giúp Trung Quốc mở rộng khả năng kiểm soát và giám sát ở phía bắc Biển Đông. Điều này có thể tác động đến hoạt động của tàu cá Việt Nam quanh quần đảo Hoàng Sa, các tuyến hàng hải, cũng như khả năng tuần tra và thực thi pháp luật trên biển của Việt Nam tại khu vực này.

Hiện nay, Việt Nam đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ các hoạt động này vì theo lập trường của Việt Nam, quần đảo Hoàng Sa là lãnh thổ của Việt Nam. Trong khi đó, Philippines và nhiều nước ASEAN lo ngại cán cân sức mạnh trong khu vực có thể tiếp tục thay đổi.

Nguồn tham khảo và tổng hợp: BBC, Reuters, Asia Maritime Transparency Initiative (AMTI), Center for Strategic and International Studies (CSIS), Phán quyết PCA 2016 về Biển Đông và các phát ngôn chính thức từ Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Note: Tôi chia sẻ thông tin này với mong muốn mọi người quan tâm hơn đến vấn đề biển đảo và chủ quyền quốc gia bằng sự tỉnh táo và tìm hiểu đa chiều. Mong rằng những câu chuyện về Hoàng Sa – Trường Sa sẽ được nhìn nhận từ góc độ lịch sử, luật pháp quốc tế và ý thức công dân, thay vì bị lợi dụng để kích động cực đoan hay thù ghét.

Hãy yêu nước bằng “trái tim nóng và cái đầu lạnh”.