Tại Liên hoan phim Cannes, nơi vốn được mệnh danh là thánh đường của sự xa hoa và lộng lẫy, thảm đỏ thường là sàn diễn của những bộ cánh rực rỡ và những món trang sức kim cương lấp lánh. Thế nhưng, sự xuất hiện của siêu mẫu quốc tế Bella Hadid đã mang đến một nốt lặng đầy suy ngẫm.

Diện thiết kế cổ lọ hở lưng từ nhà mốt Tom Ford phối cùng quần cạp trễ đồng điệu, Bella Hadid khéo léo tạo điểm nhấn bằng chiếc thắt lưng da thanh mảnh quấn quanh vòng eo trần. Trên nền phục trang đen toàn tập (all-black) tối giản ấy, món trang sức duy nhất được tôn vinh là chiếc dây chuyền mảnh với mặt hình chiếc chìa khóa cổ, cách điệu sắc sảo theo đường nét bản đồ Palestine. Không đơn thuần là một phụ kiện thảm đỏ, đây chính là “Chiếc chìa khóa hồi hương” (Key of Return), biểu tượng thiêng liêng mang sức nặng ký ức và lịch sử to lớn của người Palestine.

Bi kịch Nakba và nơi gọi là nhà của người Palestine

Chiếc chìa khóa hồi hương gợi nhắc trực tiếp đến Nakba (có nghĩa là “Thảm họa”), sự kiện lịch sử diễn ra vào năm 1948. Trong bối cảnh thành lập nhà nước phục quốc Do Thái Israel, hơn 750.000 người Ả Rập Palestine đã bị buộc phải rời khỏi quê hương, hàng trăm ngôi làng bị xóa sổ hoàn toàn và hàng chục nghìn người đã thiệt mạng. Khi lệnh di tản ập đến đột ngột dưới khói lửa chiến tranh, các gia đình Palestine chỉ kịp thu gom những thứ thiết yếu nhất. Trước khi bước chân ra khỏi nhà, việc cuối cùng họ làm là khóa chặt cửa và đút chiếc chìa khóa vào túi. Lúc bấy giờ, họ vững tin rằng cuộc ra đi này chỉ là tạm thời. Họ bảo nhau rằng chỉ sau một hoặc hai tuần, khi tình hình ổn định, họ sẽ quay lại, tra chìa vào ổ và mở lại cánh cửa ngôi nhà thân thương của mình. Nhưng ngày trở về ấy đã không bao giờ đến.

Theo thời gian, những ngôi nhà cũ của họ đã đổi chủ hoặc bị san phẳng dưới những biến động của lịch sử. Từ một vật dụng cơ học thô sơ bằng sắt hay đồng thau, chiếc chìa khóa cũ kỹ đã rỉ sét theo năm tháng nhưng không bao giờ bị vứt bỏ. Chúng được bọc kỹ, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong các trại tị nạn, trở thành một vật gia truyền, một chứng tích sống động và là biểu tượng lâu dài của “Quyền trở về” (Right of Return).

Hình ảnh chiếc chìa khóa xuất hiện ở khắp nơi trong đời sống của người Palestine: trên những bức tường tưởng niệm, trong các cuộc tuần hành, như một lời thề quyết tâm không để quá khứ bị lãng quên.

Thảm họa Nakba năm 1948: Ký ức lưu vong của người dân Palestine

Gia đình Hadid: Lòng nhân đạo giữa giông bão lịch sử

Với cá nhân Bella Hadid, chiếc chìa khóa ấy đan cài chặt chẽ với dòng máu và lịch sử của chính gia đình cô. Cha của cô, ông Mohamed Hadid, đã nhiều lần chia sẻ câu chuyện về cuộc di cư đầy biến động của gia đình mình khỏi vùng đất Safad vào năm 1948.

Trong những dòng ký ức tưởng nhớ cha mẹ, ông Mohamed Hadid kể rằng, vào giai đoạn bạo lực leo thang từ năm 1946 đến năm 1948, cha mẹ ông đã từng cưu mang, che chở cho một gia đình Do Thái tị nạn từ châu Âu đến, bảo đảm cho họ có thức ăn, quần áo và sự an toàn. Thế nhưng, một nghịch lý xót xa đã xảy ra ngay sau đó: khi cuộc chiến nổ ra, chính gia đình Hadid lại bị buộc phải rời bỏ ngôi nhà của mình tại Safad để trở thành những người tị nạn không nhà cửa.

Dẫu phải trải qua bi kịch mất mát, điều ông Mohamed Hadid ghi nhớ sâu sắc nhất không phải là lòng thù hận, mà là lời dạy của người cha:

“Hãy giúp đỡ những người yếu thế và kém may mắn khi họ cần giúp đỡ. Đừng hỏi họ theo tôn giáo nào hay có ý định gì”.

Khi ký ức vượt qua sự phù phiếm của thảm đỏ

Sinh ra và lớn lên trong nhung lụa tại Mỹ, là một trong những biểu tượng thời trang đắt giá nhất thế giới, Bella Hadid hoàn toàn có thể chọn một lối sống xa rời các vấn đề chính trị phức tạp để bảo vệ các hợp đồng thương mại trị giá hàng triệu đô la. Nhưng cô vẫn chọn dùng tầm ảnh hưởng quốc tế của mình để đưa một biểu tượng lịch sử của cha ông lên thảm đỏ danh giá bậc nhất thế giới. Bộ trang phục đen tối giản của Bella Hadid như một tấm nền hoàn hảo để tôn vinh món trang sức duy nhất, chiếc chìa khóa mang hình dáng bản đồ Palestine. Nó không chỉ là lời nhắc nhớ về ngôi nhà đã mất của gia đình cô tại Safad, mà còn là một tuyên ngôn gửi đến thế giới về một sự thật lịch sử: hàng trăm nghìn người Palestine đã từng bị tước đi mái nhà của mình, và thế hệ hậu duệ của họ vẫn đang bền bỉ lưu giữ ký ức, khẳng định căn tính dân tộc dẫu có phải trải qua bao nhiêu thế hệ ly tán đi chăng nữa.