Mỗi khi đọc những chia sẻ về việc một người trưởng thành hẹn hò với người nhỏ tuổi trong khoảng 16-20, ngay cả khi phía nhỏ tuổi nói rằng có sự đồng thuận, tôi vẫn thấy có điều gì đó không ổn. Bởi sự đồng thuận đôi khi chỉ là bề mặt, nếu người trong cuộc chưa đủ kinh nghiệm để nhận ra mình đang bị dẫn dắt.

Tôi nhìn những trường hợp này với sự dè chừng, bởi từ trải nghiệm cá nhân, tôi hiểu grooming đôi khi không hiện ra rõ ràng ngay từ đầu. Nó có thể bắt đầu bằng sự quan tâm quá mức, cảm giác được thấu hiểu hiếm có, những câu như “em trưởng thành hơn tuổi”, hay việc người kia dần trở thành người duy nhất bạn tìm đến để xin lời khuyên.

Không phải mối quan hệ nào như vậy cũng là grooming, nhưng đây là kiểu chênh lệch rất dễ tạo ra bất cân xứng quyền lực và mở đường cho hành vi thao túng nếu người lớn tuổi hơn không biết tự giới hạn mình.

Tôi từng hẹn hò với bạn trai lớn hơn 4 tuổi, khi đó tôi học lớp 12 còn anh ấy đang học năm cuối đại học. Sau này, khi tôi 26 tuổi, tôi lại hẹn hò với một người nhỏ hơn 6 tuổi, lúc đó tôi đã đi làm nhiều năm còn bạn trai vẫn đang học đại học. Chính việc từng đứng ở cả hai vị trí giúp tôi nhận ra rằng nhiều vấn đề không nằm ở con số tuổi, mà nằm ở việc hai người đang ở hai giai đoạn rất khác của cuộc đời.

Khoảng cách 4 đến 6 tuổi nghe qua có vẻ bình thường, nhưng đặt vào từng thời điểm cụ thể, nó có thể tạo ra khác biệt rất lớn về nhận thức và quyền lực. Một học sinh cấp ba và sinh viên đại học đã khác nhau. Một sinh viên và người đã đi làm nhiều năm lại càng khác. Một người mới ra trường và một người có nhiều kinh nghiệm sống cũng không ở cùng một quãng đường đời. Người đã đi làm có tài chính hơn, biết cách xử lý mâu thuẫn hơn, có mối quan hệ xã hội rộng hơn, hiểu tâm lý người khác hơn. Những thứ đó đôi khi tạo ra quyền lực lớn hơn cả tuổi tác.

Điều đáng cân nhắc trong một mối quan hệ, đôi khi không chỉ là tuổi tác, mà là khoảng cách về trải nghiệm sống, nguồn lực và vị thế giữa hai người.

Khi quen người nhỏ hơn mình, tôi mới hiểu sự chênh lệch ấy vận hành ra sao. Chỉ cần nhiều trải nghiệm sống hơn, bạn đã có thể dễ dàng đoán họ thích gì, cần gì, sợ gì. Và nếu người lớn tuổi hơn không có giới hạn đạo đức, họ hoàn toàn có thể dễ dàng thao túng cảm xúc, dẫn dắt suy nghĩ và khiến người còn lại lệ thuộc mà mọi thứ diễn ra rất âm thầm.

Cũng vì vậy, khi nhìn lại mối quan hệ chênh lệch 4 tuổi của mình ngày trước, tôi mới hiểu có nhiều hành vi thao túng và kiểm soát mà khi đó tôi không hề nhận ra. Anh ta là điển hình của tính nam độc hại (toxic masculinity), với niềm tin rằng đàn ông phải là người quyết định mọi thứ trong mối quan hệ. Anh ta áp đặt ghen tuông, kiểm soát hành động, bạn bè và công việc vì cho rằng tôi còn nhỏ (và là phụ nữ) nên phải nghe lời. Tôi không được đi chơi với bạn là con trai, bị kiểm soát cách ăn mặc, bị gieo vào đầu rằng mình sẽ không thể yêu ai tốt hơn, rằng mình có thể làm gì và không thể làm gì. Dần dần, tôi luôn sống trong cảm giác lệ thuộc. Nhìn lại hiện tại, tôi hiểu đó không đơn thuần là ghen tuông hay bảo vệ. Đó là kiểm soát. Sự kiểm soát đôi khi nó xuất hiện dưới dạng ghen tuông, giận dỗi, “chỉ là muốn tốt cho em”, để bạn thấy có lỗi, cảm thấy đáng bị trừng phạt, hoặc khiến bạn dần tự kiểm duyệt bản thân để tránh làm họ khó chịu.

Trong mối quan hệ này, điều may mắn duy nhất là anh ta có tư tưởng “để dành” tới khi cưới nên đã không xảy ra QHTD sớm. Nhưng sau khi rời đi, tôi đã mất khá lâu và cần đến tham vấn tâm lý để hồi phục khỏi những ảnh hưởng mà mối quan hệ ấy để lại. Tôi phải học lại cách tin vào cảm nhận của chính mình, gỡ bỏ cảm giác phải xin phép cho mọi lựa chọn, ngừng nhầm lẫn giữa kiểm soát và yêu thương, và tập quen với việc được là chính mình mà không còn sống trong lo sợ hay lệ thuộc.

Đó cũng là lý do tôi muốn nói rằng grooming, với tôi, vấn đề cần lên án không chỉ có xâm hại hay lạm dụng tình dục. Nó còn có thể là quá trình bào mòn dần ranh giới cá nhân, là sự thao túng có hệ thống khiến một người thay đổi cách hiểu về bản thân, nghi ngờ chính trải nghiệm của mình, và dần chấp nhận những khuôn mẫu độc hại như điều bình thường.

Grooming không chỉ là câu chuyện về xâm hại hay lạm dụng tình dục. Grooming còn là quá trình bào mòn ranh giới cá nhân, thao túng nhận thức và khiến một người dần xem điều độc hại là bình thường.

Tuy vậy, cũng cần nói rõ rằng không phải mọi mối quan hệ chênh lệch tuổi tác đều là grooming, và không phải mọi hành vi thao túng chỉ xuất hiện trong các mối quan hệ chênh tuổi. Điều quan trọng là cách một người sử dụng quyền lực với người còn lại.

Dù về mặt pháp lý, 18 tuổi đã được xem là thành niên, nhưng theo nhiều nghiên cứu thần kinh học, vỏ não trước trán, vùng liên quan đến ra quyết định và kiểm soát hành vi vẫn tiếp tục phát triển trong giai đoạn đầu tuổi trưởng thành và thường hoàn thiện dần vào khoảng giữa tuổi 20.

Cuối cùng thì, trong tình yêu, tuổi tác không phải điều quan trọng nhất. Sự trưởng thành của cả hai mới là điều đáng nói.

Cứ yêu nếu trái tim mình rung động, nhưng đừng quên rằng tình yêu không chỉ là cảm xúc. Trước khi bước vào một mối quan hệ, hãy tìm hiểu về quy định pháp luật, về sự đồng thuận, về sức khỏe tình dục, về quyền lợi cá nhân, và quan trọng nhất là hiểu thế nào là một mối quan hệ lành mạnh.

Tuổi tác không phải rào cản nếu cả hai đủ trưởng thành để yêu một cách có trách nhiệm. Một mối quan hệ bền vững không chỉ dựa trên tình cảm, mà còn cần sự thấu hiểu, tôn trọng và bình đẳng. Khi bạn đủ hiểu bản thân, bạn sẽ biết cách yêu mà không để mình bị tổn thương hoặc đánh mất chính mình.